در«السمع و الابصار و الأفئده»چرا السمع مفردآمده وجمع نیامده؟

در «… السمع و الابصار و الأفئده …» چرا السمع مفرد آمده و جمع نیامده ؟

اولاً : «ال» در هر سه «ال» جنس است یعنی چه مفرد باشد و چه جمع باشند شامل همه ی افراد جنس خود می شوند

به عبارتی البصر = الابصار  و الأفئده = فؤاد   و السمع = هر گوش شنوایی

ثانیاً : شاید به نظر آید «الابصار و الأفئده » هر دو جمع اند و مناسب بود که السمع هم به صورت جمع بیاید

بله این حرف درستی است اگر السمع در اصل مصدر نبود (درحالی که در اصل مصدر است) و مصادر جمع ندارند

ثالثاً : اگر به نظرتان آمد که به جای السمع ، الأُذن که جمع دارد (الآذان) می شد آورد متأسفانه اشتباه می کنید زیرا خداوند در این آیه می خواهد نعمت گوش شنوا (=السمع) را یادآور شود در حالی که الآذان شامل گوش های ناشنوا هـم می شود

در قرآن آمده که :

سوره ۷ آیه ۱۷۹

وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا یفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْینٌ لَا یبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا یسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِکَ کَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِکَ هُمُ الْغَافِلُونَ(الأعراف/۱۷۹)

به یقین، گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛ آنها دلها [= عقلها ]یی دارند که با آن (اندیشه نمی‌کنند، و) نمی‌فهمند؛ و چشمانی که با آن نمی‌بینند؛ و گوشهایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنها همچون چهارپایانند؛ بلکه گمراهتر! اینان همان غافلانند (چرا که با داشتن همه‌گونه امکانات هدایت، باز هم گمراهند)!

رابعاً : چرا همه را به صورت مفرد نیاورد ؟

زیرا جمع بودن «الابصار و الأفئده » به اعتبار افراد بشر است و اگر السمع جمع داشت آن را هم جمع می آورد واین که گفته شود السمع مفرد است برای تفنُّن (هنر ورزی و زیبایی کلام) حرف درستی به نظر نمی آید

آیات مرتبط :

سوره ۱۶ آیه ۷۸

وَاللَّهُ أَخْرَجَکُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِکُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَیئًا وَجَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَهَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ(النحل/۷۸)

و خداوند شما را از شکم مادرانتان خارج نمود در حالی که هیچ چیز نمی‌دانستید؛ و برای شما، گوش و چشم و عقل قرار داد، تا شکر نعمت او را بجا آورید!

سوره ۲۳ آیه ۷۸

وَهُوَ الَّذِی أَنْشَأَ لَکُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَهَ قَلِیلًا مَا تَشْکُرُونَ(المؤمنون/۷۸)

و او کسی است که برای شما گوش و چشم و قلب [=عقل‌] ایجاد کرد؛ اما کمتر شکر او را بجا می‌آورید.

سوره ۳۲ آیه ۹

ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ وَجَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَهَ قَلِیلًا مَا تَشْکُرُونَ(السجده/۹)

سپس (اندام) او را موزون ساخت و از روح خویش در وی دمید؛ و برای شما گوش و چشمها و دلها قرار داد؛ اما کمتر شکر نعمتهای او را بجا می‌آورید!

سوره ۶۷ آیه ۲۳

قُلْ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکُمْ وَجَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَهَ قَلِیلًا مَا تَشْکُرُونَ(الملک/۲۳)

بگو: «او کسی است که شما را آفرید و برای شما گوش و چشم و قلب قرار داد؛ اما کمتر سپاسگزاری می‌کنید!»

خوب است بدانید که همانطور که در (الأعراف/۱۷۹) گذشت

السمع یعنی ابزار شنیدن یعنی گوش شنوا گوشی که کلام وحی را می پذیرد

البصر یعنی ابزار دیدن یعنی چشم بینا که حقائق عالم و آیات روشنگر الهی را می بیند

الأفئده یعنی ابزار فهمیدن یعنی عقل و قلب سلیم که تعقل و تفکر و استنباط صحیحی دارد و انسان را به خدا راهنمایی می کند و حق را می پذیرد

متن عربی تفاسیر مرتبط :

إعراب القرآن و بیانه    ج‏۶    ۵۳۷    البلاغه: …..  ص : ۵۳۶
۱- وحد السمع فی قوله تعالى «وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَهَ» لوحده المسموع دون الابصار و الأفئده أو لأنه مصدر فی الأصل و المصادر لا تجمع فلمح الى الأصل و قد تقدمت الاشاره الى ذلک فی البقره فجدد به عهدا.
إعراب القرآن    ج‏۳    ۲۰۰    [سوره السجده(۳۲): آیه ۹] …..  ص : ۲۰۰
ثُمَّ سَوَّاهُ یعنی الماء. وَ نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ أی الّذی یحیا به. وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ فوحّد السمع و جمع الأبصار، لأنّ السمع فی الأصل مصدر، و یجوز أن یکون واحدا یدلّ على جمع وَ الْأَفْئِدَهَ جمع فؤاد و هو القلب.
التحریر و التنویر    ج‏۲۱    ۱۵۲    [سوره السجده(۳۲): الآیات ۷ الى ۹] …..  ص : ۱۴۹
و العدول عن أن یقال: و جعلکم سامعین مبصرین عالمین إلى جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَهَ لأن ذلک أعرق فی الفصاحه، و لما تؤذن به اللام من زیاده المنه فی هذا الجعل إذ کان جعلا لفائدتهم و لأجلهم، و لما فی تعلیق الأجناس من السمع و الأبصار و الأفئده بفعل الجعل من الروعه و الجلال فی تمکن التصرف، و لأن کلمه الْأَفْئِدَهَ أجمع من کلمه عاقلین لأن الفؤاد یشمل الحواس الباطنه کلها و العقل بعض منها. و أفرد السَّمْعَ لأنه مصدر لا یجمع، و جمع الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَهَ باعتبار تعدد الناس. و تقدیم السمع على البصر تقدّم وجهه عند قوله تعالى: خَتَمَ اللَّهُ عَلى‏ قُلُوبِهِمْ وَ عَلى‏ سَمْعِهِمْ وَ عَلى‏ أَبْصارِهِمْ غِشاوَهٌ فی سوره البقره [۷]. و تقدیم السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ على الْأَفْئِدَهَ هنا عکس آیه البقره لأنه روعی هنا ترتیب حصولها فی الوجود فإنه یکتسب المسموعات و المبصرات قبل اکتساب التعقل.
التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج    ج‏۱۸    ۸۱    البلاغه: …..  ص : ۸۱
وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَهَ امتنان، و أفرد السمع و جمع الأبصار تفننا.
تقریب القرآن إلى الأذهان    ج‏۳    ۶۶۱    ۲۳ سوره المؤمنون مکیه/ آیاتها(۱۱۹) …..  ص : ۶۳۳
[۷۹] ثم أخذ السیاق یوقظ وجدان هؤلاء بالنعم الکثیره التی تدل على وجود منعهما و علمه و قدرته و فضله وَ هُوَ اللّه الواحد الَّذِی أَنْشَأَ و خلق لَکُمُ أیها البشر السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَهَ جمع فؤاد، و هو القلب، و الاختلاف فی السمع بالإفراد، و فی الأبصار و الأفئده بالجمع، لتفنن بلاغی قَلِیلًا ما تَشْکُرُونَ «قلیلا» منصوب ب «تشکرون» أی تشکرون اللّه سبحانه قلیلا، و «ما» زائده للتقلیل.
فتح القدیر    ج‏۳    ۲۱۹    [سوره النحل(۱۶): الآیات ۷۵ الى ۷۹] …..  ص : ۲۱۶
وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَهَ أی: رکب فیکم هذه الأشیاء، و هو معطوف على أخرجکم، و لیس فیه دلاله على تأخیر هذا الجعل عن الإخراج لما أن مدلول الواو هو مطلق الجمع. و المعنى: جعل لکم هذه الأشیاء لتحصلوا بها العلم الذی کان مسلوبا عنکم عند إخراجکم من بطون أمهاتکم، و تعملوا بموجب ذلک العلم من شکر المنعم و عبادته و القیام بحقوقه، و الأفئده: جمع فؤاد، و هو وسط القلب، منزل منه بمنزله القلب من الصدر، و قد قدّمنا الوجه فی إفراد السمع و جمع الأبصار و الأفئده، و هو أن أفراد السمع لکونه مصدرا فی الأصل یتناول القلیل و الکثیر لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ أی: لکی تصرفوا کلّ آله فیما خلقت له، فعند ذلک تعرفون مقدار ما أنعم اللّه به علیکم فتشکرونه، أو أن هذا الصرف هو نفس الشکر. ثم ذکر سبحانه دلیلا آخر على کمال قدرته، فقال: أَ لَمْ یَرَوْا إِلَى الطَّیْرِ مُسَخَّراتٍ أی: ألم ینظروا إلیها حال کونها مسخرات، أی: مذللات للطیران بما خلق اللّه لها من الأجنحه و سائر الأسباب المؤاتیه لذلک کرقه قوام الهواء، و إلهامها بسط الجناح و قبضه کما یفعل السابح فی الماء فِی جَوِّ السَّماءِ أی: فی الهواء المتباعد من الأرض فی سمت العلو، و إضافته إلى السماء لکونه فی جانبها ما یُمْسِکُهُنَّ فی الجوّ إِلَّا اللَّهُ سبحانه بقدرته الباهره، فإن ثقل أجسامها ورقه قوام الهواء یقتضیان سقوطها، لأنها لم تتعلق بشی‏ء من فوقها، و لا اعتمدت على شی‏ء تحتها. و قرأ یحیى بن وثاب و الأعمش و ابن عامر و حمزه و یعقوب «ألم تروا» بالفوقیه على الخطاب، و اختار هذه القراءه أبو عبید. و قرأ الباقون بالتحتیه إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ أی: إن فی ذلک التسخیر على تلک الصفه لآیات ظاهرات تدلّ على وحدانیه اللّه سبحانه و قدرته الباهره لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ باللّه سبحانه و بما جاءت به رسله من الشرائع التی شرعها اللّه.
فتح القدیر    ج‏۴    ۲۸۸    [سوره السجده(۳۲): الآیات ۱ الى ۱۱] …..  ص : ۲۸۴
یعود إلى اللّه سبحانه. و الخامس: أنه منصوب بنزع الخافض، و المعنى أحسن کلّ شی‏ء فی خلقه، و معنى الآیه: أنه أتقن و أحکم خلق مخلوقاته، فبعض المخلوقات و إن لم تکن حسنه فی نفسها، فهی متقنه محکمه، فتکون هذه الآیه معناها معنى: أَعْطى‏ کُلَّ شَیْ‏ءٍ خَلْقَهُ أی: لم یخلق الإنسان على خلق البهیمه، و لا خلق البهیمه على خلق الإنسان، و قیل: هو عموم فی اللفظ خصوص فی المعنى، أی: أحسن خلق کلّ شی‏ء حسن وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طِینٍ یعنی: آدم خلقه من طین، فصار على صوره بدیعه، و شکل حسن جَعَلَ نَسْلَهُ أی: ذریته مِنْ سُلالَهٍ سمیت الذریه سلاله: لأنها تسلّ من الأصل، و تنفصل عنه، و قد تقدم تفسیرها فی سور المؤمنین و معنى مِنْ ماءٍ مَهِینٍ من ماء ممتهن لا خطر له عند الناس و هو المنیّ. و قال الزجاج: من ماء ضعیف ثُمَّ سَوَّاهُ أی: الإنسان الذی بدأ خلقه من طین، و هو آدم، أو جمیع النوع، و المراد: أنه عدل خلقه، و سوّى شکله، و ناسب بین أعضائه وَ نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ الإضافه للتشریف، و التکریم، و هذه الإضافه تقوّی أن الکلام فی آدم، لا فی ذریته، و إن أمکن توجیهه بالنسبه إلى الجمیع. ثم خاطب جمیع النوع فقال: وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَهَ أی: خلق لکم هذه الأشیاء تکمیلا لنعمته علیکم، و تتمیما لتسویته لخلقکم حتى تجتمع لکم النعم، فتسمعون کلّ مسموع، و تبصرون کلّ مبصر، و تتعقلون کلّ متعقل، و تفهمون کلّ ما یفهم، و أفرد السمع لکونه مصدرا یشمل القلیل و الکثیر، و خص السمع بذکر المصدر دون البصر، و الفؤاد بذکرهما بالاسم و لهذا جمعا، لأن السمع قوّه واحده و لها محل واحد، و هو الأذن و لا اختیار لها فیه، فإن الصوت یصل إلیها، و لا تقدر على رده، و لا على تخصیص السمع ببعض المسموعات دون بعض بخلاف الأبصار فمحلها العین و له فیه اختیار، فإنها تتحرّک إلى جانب المرئی دون غیره، و تطبق أجفانها إذا لم ترد الرؤیه لشی‏ء و کذلک الفؤاد له نوع اختیار فی إدراکه،

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

Blue Captcha Image
Refresh

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

:( >:) 8-O (;)) :!: :cry: :o 8) :| :x >:( :D :roll: :arrow: :lol: :idea: :oops: :? :mrgreen: :P :?: :)