صرف مقدماتی » فعل ماضی و مضارع و امر مجهول

صرف مقدماتی » بخش فعل » مبحث اوّل ثلاثی مجرّد » فصل ۵ ماضی مجهول ، فصل ۶ مضارع مجهول ، فصل ۷ امر مجهول

پرسش و تمرین ۷

۱- فعل امر را تعریف کنید .

۲- کیفیت اشتقاق امر از مضارع را بیان کنید .

۳- قاعده ی ساختن امر غائب و امر حاضر را بیان کنید .

۴- امر صیغه های زیر چیست ؟

یَذهَبُ ، یَعلَمُونَ ، نَعلَمُ ، أَذهَبُ ، تَذهَبِینَ ، تَذهَبَانِ ، یَذهَبَانِ ، یَعلَمنَ ، تَعلَمنَ ، تَذهَبُ ، تَعلَمُ .

 

{ ص۳۶ }

 

فصل ۵- ماضی مجهول :

گذشت که ماضی مجهول را از ماضی معلوم می گیریم .

برای تبدیل ماضی معلوم به ماضی مجهول :

(۱) ما قبل آخر را اگر مکسور نباشد مکسور (عین الفعل را مکسور می کنیم )

(۲) حروف متحرِّک قبل از آن را ( که در ثلاثی مجرّد فقط فاء الفعل است ) مضموم می کنیم .

مانند :

ضَرَبَ ( زد ) —» ضُرِبَ ( زده شد )

عَلِمَ ( دانست ) —» عُلِمَ ( دانسته شد ) .

بنابراین ماضی مجهول ثلاثی مجرد یک وزن بیشتر ندارد و آن « فُعِلَ » است .

صیغه های ماضی مجهول را همانند ماضی معلوم می سازیم ، منتهی در اینجا اختلاف صیغه ها و ضمائر به خاطر اختلاف نائب فاعل است نه فاعل ( از این جهت سائر افعال مجهول مانند ماضی مجهول است ) .

صرف صیغه ها (ی ماضی مجهول ) چنین است :

فُعِلَ ، فُعِلَا ، فُعِلُوا ، فُعِلَت ، فُعِلَتَا ، فُعِلنَ ، فُعِلتَ ، فُعِلتُمَا ، فُعِلتُم ، فُعِلتِ ، فُعِلتُمَا ، فُعِلتُنَّ ، فُعِلتُ ، فُعِلنَا .

 

پرسش و تمرین ۸

۱- ماضی مجهول را تعریف کنید .

۲- در فعل مجهول اختلاف صیغه ها به خاطر اختلاف نائب فاعل است ، این مطلب را توضیح دهید .

۳- مجهول أَکَلَ ، قَتَلَ ، عَلِمَ را صرف کنید .

 

{ ص۳۷ }

 

فصل ۶- مضارع مجهول :

مضارع مجهول از مضارع معلوم گرفته می شود .

برای تبدیل مضارع معلوم به مجهول :

(۱) حرف مضارعه را اگر مضموم نباشد مضموم ( می کنیم ، در ثلاثی مجرّد حرف مضارعه ی مضارع معلوم مفتوح است )

(۲) و ماقبل آخر ( عین الفعل ) را اگر مفتوح نباشد مفتوح می کنیم .

مانند :

یَعلَمُ ( می داند ) —» یُعلَمُ ( دانسته می شود ) ،

یَضرِبُ ( می زند ) —» یُضرَبُ ( زده می شود ) ،

یَنصُرُ ( یاری می کند ) —» یُنصَرُ ( یاری می شود ) .

بنابراین مضارع مجهول ثلاثی مجرّد نیز فقط یک وزن دارد و آن « یُفعَلُ » است .

صیغه سازی مضارع مجهول همانند معلوم و صرف آن از این قرار است :

یُفعَلُ ، یُفعَلَانِ ، یُفعَلُونَ ، تُفعَلُ ، تُفعَلَانِ ، یُفعَلنَ ، تُفعَلُ ، تُفعَلَانِ ، تُفعَلُونَ ، تُفعَلِینَ ، تُفعَلَانِ ، تُفعَلنَ ، أُفعَلُ ، نُفعَلُ .

 

پرسش و تمرین ۹

۱- مضارع مجهول را تعریف کنید .

۲- مضارع مجهول ثلاثی مجرّد چند وزن دارد ؟ چرا ؟

۳- مجهول افعال زیر چیست ؟

یَأکُلُ ، یَعلَمُ ، یَأمُرُ ، یَکتُبُ .

۴- بین مضارع معلوم و مجهول در اشتقاق چه فرقی است ؟

 

{ ص۳۸ }

 

فصل ۷- امر مجهول :

امر مجهول از مضارع مجهول گرفته می شود و همانند امر معلوم هر صیغه ی آن از همان صیغه ی مضارع .

برای تبدیل هر کدام از صیغه های مضارع مجهول به امر :

(۱) لام مکسور در اوّل آن درآورده ،

(۲) علامت رفع را از آخر می اندازیم .

مانند :

یُعلَمُ ( دانسته می شود ) —» لِیُعلَم ( باید دانسته شود ) ،

تُضرَبُ ( زده می شوی ) —» لِتُضرَب ( باید زده شوی ) .

بنابراین تمام صیغه های امر مجهول با « لام امر » ساخته می شود و صرف آن چنین است :

لِیُفعَل ، لِیُفعَلَا ، لِیُفعَلُوا ، لِتُفعَل ، لِتُفعَلَا ، لِیُفعَلنَ ، لِتُفعَل ، لِتُفعَلَا ، لِتُفعَلُوا ، لِتُفعَلِی ، لِتُفعَلَا ، لِتُفعَلنَ ، لِأُفعَل ، لِنُفعَل .

 

پرسش و تمرین ۱۰

۱- بین امر معلوم و مجهول در ساختن صیغه اه چه فرقی است ؟

۲- امر معلوم و مجهول یَعلَمُ و یَکتُبُ را صرف کنید .

 

یک دیدگاه برای “صرف مقدماتی » فعل ماضی و مضارع و امر مجهول

  1. داداش دستت درد نکنه خیلی برام مهم بود وبلاگت عالیه راستی کار خوبی کردی دعای جوشن صغیرو گذاشتی
    اگه تونستی اونو به ایمیلم بفرست

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

Blue Captcha Image
Refresh

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

:( >:) 8-O (;)) :!: :cry: :o 8) :| :x >:( :D :roll: :arrow: :lol: :idea: :oops: :? :mrgreen: :P :?: :)